Katika safu ya madini adimu ya vito yanayotambulika katika masoko ya kimataifa, Tsavorite ya Tanzania imeendelea kujijengea nafasi ya kipekee, si tu kwa uzuri wake wa kuvutia machoni, ubora wake, bali pia kwa hadhi yake ya kiuchumi na kimkakati.
Chini ya ardhi ya Kaskazini mwa Tanzania, hususan katika maeneo ya Milima ya Simanjiro iliyoko Kijiji cha Lemshuku, kunapatikana kito cha kijani ang’avu hadi kibichi kinachong’aa kwa mwanga wa asili, kikibeba urithi wa mamilioni ya miaka ya mabadiliko ya kijiolojia na fursa kubwa ya maendeleo ya taifa.
Kijiolojia, madini ya Tsavorite huundwa katika miamba ya gneiss na schist chini ya shinikizo na joto kubwa, hii ni aina maalum ya garnet, inayotokana na kundi la grossular garnet. Ingawa mara nyingi hujumuishwa chini ya jina la jumla la “green garnet,” Tsavorite ina sifa mahsusi zinazoiweka katika daraja la juu zaidi kutokana na rangi yake ya kijani ang’avu hadi kibichi inayosababishwa na uwepo wa elementi ya vanadium na/au chromium, tofauti na green garnet nyingine kama demantoid kundi la andradite na kundi la uvarovite. Aidha, tsavorite ni madini adimu na yenye thamani ya juu sokoni yanayopatikana katika maeneo machache duniani na Tanzania ni miongoni mwa nchi hizo chache iliyojaaliwa kuwa na hazina ya madini haya ya kipekee, hali hii inaiweka nchi katika nafasi ya kimkakati katika soko la kimataifa la madini ya vito.
Katika ulimwengu wa vito vya kifahari (high-end jewellery), Tsavorite imejijengea sifa ya kuwa miongoni mwa madini ya vito yenye bei ya juu, hii ni kutokana na hali yake ya asili, ikiwa na rangi ya uang’avu wa kuvutia na inayoruhusu mwanga kupita kwa urahisi (transparency), ubora na ugumu (Mohs hardness) wake wa 7.0 hadi 7.5, Tsavorite ni imara zaidi kwa matumizi ya muda mrefu katika vito kama pete, hereni, mikufu, n.k, jambo linaloifanya kupendwa na wabunifu wa vito katika masoko ya Ulaya, Asia na Marekani.
Hata hivyo, kihistoria, madini ya tsavorite yaligunduliwa kwa mara ya kwanza nchini Tanzania mnamo mwaka 1967 na Mjiolojia wa Kiingereza, Campbell R. Bridges katika milima ya Simajiro, iliyoko kijiji cha Lemshuku, Wilayani Simajiro, Mkoani Manyara. Kutokana na kuchelewa kupata vibali vya Serikali, Bridges aliendelea na utafiti wake wa madini hayo nchini Kenya ambako mwaka 1971 aliyagundua tena katika mbuga ya Tsavo.
Zaidi ya uzuri na thamani yake sokoni, tsavorite ni rasilimali muhimu kwa uchumi wa taifa, kwa kuchangia pato kupitia fedha za kigeni, kodi na tozo za Serikali, ajira kwa wachimbaji na wadau wa mnyororo mzima wa thamani, pamoja na kuchochea ukuaji wa viwanda vya madini ya vito na utalii kwa ujumla. Kupitia shughuli hizi, Tsavorite imekuwa pia chombo cha diplomasia ya kiuchumi, ikiiwezesha Tanzania kujitangaza kimataifa kupitia madini hayo na bidhaa zake baada ya kuongezewa thamani.
Katika kutambua nafasi hiyo, Serikali kupitia Wizara ya Madini imeweka mikakati mahsusi ya kuhakikisha madini ya vito yanaongezewa thamani ndani ya nchi. Mikakati hiyo inajumuisha kuhamasisha uanzishwaji wa viwanda vya kukata na kung’arisha vito, kutoa mafunzo ya kitaalamu kwa wazawa kupitia Kituo cha Jemolojia Tanzania (TGC), kuboresha miundombinu na masoko ya vito, pamoja na kuweka Sera, Sheria na Kanuni zinazohimiza madini kuuzwa baada ya kuongezewa thamani hapa nchini.
Kwa upande wa Serikali kupitia Wizara ya Madini, Wachimbaji wadogo wa Tsavorite nao wamewekwa katika nafasi ya kipaumbele ambapo kupitia Programu ya Mining for a Brighter Tomorrow (MBT), Serikali imetoa leseni kwa zaidi ya wachimbaji wadogo (vijana na wanawake) 420 katika maeneo ya Mirerani na Lemshuku, kuwajengea uwezo wa uchimbaji salama na bora, na kuwawezesha kufikia masoko rasmi kupitia minada ya kitaifa na kimataifa inayofanyika kidigitali chini ya usimamizi wa Tume ya Madini kwa kushirikiana na Soko la Bidhaa – Tanzania Mercantile Exchange (TMX).
Hatua hizi zimeongeza uwazi, bei halisi ya shindani, ongezeko la pato kwa wachimbaji na taifa kwa ujumla.
Kwa upande wa uwekezaji, madini ya tsavorite yamefungua fursa katika uchimbaji wa kisasa, teknolojia za uongezaji thamani madini ya vito (kukata, kung’arisha na utengenezaji wa mapambo), biashara na usafirishaji wa vito, pamoja na utalii wa madini. Huo ni mnyororo wa thamani wenye uwezo mkubwa wa kutengeneza ajira kwa vijana na kuongeza mchango wa Sekta ya Madini katika Pato la Taifa.
Kwa mtazamo wa miaka ijayo, tsavorite ina matarajio makubwa ya kuendelea kuchangia kwa kiwango kikubwa zaidi katika uchumi wa Tanzania. Kupitia uwekezaji endelevu, usimamizi bora na uongezaji thamani ndani ya nchi, Tanzania inaweza kuimarisha nafasi yake kama kitovu cha madini ya vito barani Afrika na duniani.
Kwa msingi huo, Pamoja na kuwa watu wengi wamekuwa na ufahamu duni kuhusu madini haya, ni wazi kwamba tsavorite ya Tanzania inaongoza kwa ubora duniani, ikiwa si tu kwa rangi na uang’avu wake, bali pia kwa maelezo ya kisayansi, uchumi na maono ya taifa linalochagua kuthamini, kulinda na kunufaika ipasavyo na urithi wake wa kipekee wa kijiolojia.
